Gromkistan

Jako placówki „doszkolne” albo przedszkolne w Kirgistanie można nazwać instytucje, które zapewniają opiekę i nauczanie dzieci do 6 roku życia, czyli do rozpoczęcia nauki szkolnej. Są to głównie żłobki i przedszkola.
Po upadku Związku Radzickiego w Kirgistanie doszło do gwałtownego spadku udziału dzieci uczęszczających do tego typu instytucji. Jeszcze w 1992 roku prawie 25,0% dzieci w wieku od 1 do 6 roku życia objęte było tego typu opieką. W 1995 roku odsetek ten zmalał do niecałych 10,0%. Przyczyn należy upatrywać w gwałtownym obniżeniu transferów państwa na funkcjonowanie tychże placówek. Instytucje te są obecnie płatne, dochody rodzin (szczególnie na wsi) niskie. Silnie rozwinięta jest korupcja wśród dyrektorów przedszkoli i żłobków.
W 2007 roku w Kirgistanie działało 448 tego typu instytucji. Uczęszczało do nich 54,4 tysiące dzieci, czyli 11, 0% udziału wszystkich dzieci w tej grupie wiekowej. Widoczna jest duża różnica między miastem a wsią. Ponad 6 razy więcej dzieci uczęszczało do przedszkoli i żłobków w mieście (26,5%) niż na wsiach (4,3%).
W skali prowincji najwięcej dzieci uczęszczało do placówek doszkolnych w prowincji Chui, następnie Jalalabat, bo powyżej 10,0%. W pozostałych prowincjach ten odsetek wahał się od 3,6% (najniższy wskaźnik w skali kraju) w prowincji Osh, następnie 5,6% (Naryn), 6,0% (Batken) , 7,5% (Talas) oraz 9,1 (Isykkul).
W podziale na miasto i wieś ten wskaźnik reprezentuje zupełnie inną kolejność w prowincjach. W miastach najwięcej dzieci uczęszcza do przedszkoli i żłobków w prowincji Talas – 30 dzieci na 100. Również prowincje Chui, Jalalabat oraz Isykkul przedstawiały w 2007 roku dość wysokie wskaźniki. Najtrudniejsza sytuacja miała nadal miejsce w miastach w prowincji Batken, Naryn i Osh – poniżej 20 dzieci na 100, a w prowincji Osh zaledwie 12 dzieci na 100 uczęszczało do placówki.
Jak wspomniano wcześniej, na wsiach bardzo mało dzieci posyła się do placówek nauczania przedszkolnego. Wskaźnik ten waha się od 1,9% (Batken) do 8,3% (Chui).
Jak przedstawia mapa, największy odsetek dzieci w wieku 1-6 występuje w prowincji Osh – 14,4%. Tymczasem placówek doszkolnych jest tam najmniej w skali całego kraju. Również w prowincjach Talas, Naryn i Batken odsetek dzieci tej grupy wiekowej jest znaczny (13,9%, 13,3% i 13,1%) jednak średnio tylko siedmioro dzieci na 100 objęte jest nauczaniem doszkolnym.
Patrząc na mapę można dostrzec pewną prawidłowość Kirgistanie.
Powszechnie uważa się że północ i południe kraju bardzo się od siebie różnią. Zarówno dochodami, poziomem życia. Ale również podejściem do religii i tradycjonalizmem a także dialektami języka kirgiskiego. Widoczne są również antagonizmy między północą a południem.
Odsetek dzieci obrazuje jak młode jest społeczeństwo w prowincjach, jak wysoki jest wskaźnik przyrostu naturalnego, jak kobiety podchodzą do kwestii wykształcenia, pracy i macierzyństwa.
Bardzo ogólnie można stwierdzić, że północ kraju (z wyłączeniem prowincji Batken oraz południowej części prowincji Isykkul) jest lepiej rozwinięta od północy Kirgistanu (co zostało przedstawione w poprzedniach analizach),
Jeżeli państwo lub organizacje chcą wspierać nauczanie doszkolne i opiekę nad najmłodszymi, powinny zwrócić szczególną uwagę na centralną i południową część kraju.

W Republice Kirgistanu w 2008 roku dzieci i młodzież do 17 roku życia stanowiła prawie 40,0 % społeczeństwa.
Największy odsetek dzieci i młodzieży występuje w prowincji Naryn – 46,4% , najniższy w prowincji Chui – niższy o ponad 16,0%. Oznacza to, że społeczeństwo w prowincji Naryn jest młodsze, rodziny posiadają więcej dzieci w gospodarstwie niż w prowincji Chui. W liczbach bezwzględnych najwięcej dzieci i młodzieży mieszka w Osh, najmniej w prowincji Talas.
Przyrost naturalny w Kirgistanie jest dość wysoki i wynosi 16,0‰ (czyli 16 osób na 1 000). Wskaźnik ten nie jest jednorodny na terenie całego kraju, ale waha się od 11,8‰, do 19,2%. Przyrost naturalny kształtuje wskaźnik urodzeń i zgonów. Najwyższy wskaźnik urodzeń cechuje społeczeństwo prowincji Talas. Tam rokrocznie rodzi się 27 dzieci na 1 000 osób. Najniższy wskaźnik cechuje ponownie prowincję Chui – rokrocznie rodzi się prawie czworo dzieci mniej na 1 000 osób.
Najwyższy wskaźnik śmiertelności cechuje prowincję Chui, chociaż jest to najlepiej rozwinięta prowincja w kraju pod względem opieki zdrowotnej. Dość wysokie wskaźniki występują również w prowincjach Naryn (8,4‰) oraz Ysykkul (9,5‰). W pozostałych prowincjach ten wskaźnik pozostaje na poziomie poniżej 8,0‰.
W liczbach bezwzględnych, najwięcej dzieci do 1 roku życia umiera w prowincji Osh. Względnie, na 1 000 dzieci do 1 roku życia, najwięcej jednak umiera w prowincjach Batken oraz Talas, odpowiednio 33,5 i 36,9‰. W pozostałych prowincjach ten wskaźnik wynosi poniżej 30,0‰, a najniższy jest w prowincji Osh i Jalalabat – po 24,4%. Średnia dla kraju wynosi 29,0 zgonów wśród dzieci do 1 roku życia, na 1 000 dzieci w tym przedziale wiekowym.
Według przyczyn dzieci do pierwszego roku życia najczęściej umierają z powodu chorób nabytych jeszcze w okresie prenatalnym.
Jest to ponad połowa zgonów. Oznacza to, że kobiety mogą mieć ograniczony kontakt z lekarzem w tym okresie. Pozostałe zgony spowodowane są chorobami organów oddychania, infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, Te trzy grupy chorób stanowią ok. 90,0% przyczyn wszystkich zgonów wśród najmłodszych dzieci.